Mən Prezident İlham Əliyevin Bakı Qlobal
Forumunun açılışındakı nitqini sonrakı müzakirələrin bütün gedişi üçün həlledici
və qərarverici hesab edərdim. Həmişə olduğu kimi, azərbaycanlı lider müzakirələrin
tonunu müəyyən etdi, əsas məqamları vurğuladı və bir daha sübut etdi ki, onun
dünya səhnəsində ən ciddi siyasətçilərdən biri kimi qəbul edilməsi təsadüfi
deyil.
Həm biz, həm də Ermənistan vətəndaşları Prezident İlham Əliyevin Bakı Qlobal
Forumunun açılış mərasimində söylədiklərini ürəyə yaxın almalıyıq. O dedi ki, əslində
biz cəmi yeddi aydır sülh şəraitində yaşayırıq və bu sülh yalnız kağız üzərində
deyil, həm də yerində təmin olunub. Mən hər kəsə bu fikri dərindən düşünməyi məsləhət
görərdim. Cəmi yeddi ay! Ölkələrimiz 1991-ci ildə müstəqilliyini elan edib və o
vaxtdan bəri bir gün belə sülh olmayıb.
Hətta 2020-ci il azadlıq müharibəsindən və
separatizmə son qoyan 2023-cü il antiterror əməliyyatından sonra da gərginlik
davam edib. Və yalnız Vaşinqton sazişlərindən sonra nəhayət sözün tam mənasında
sülhdən danışa bildik. Vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri arasında əlaqələr
başlayıb, kommunikasiya kanalları açılır və iqtisadi əməkdaşlıq istiqamətində
ilk addımlar atılıb. İndi bu prosesi geri dönməz etmək vacibdir. Prezidentimiz
bunu dəfələrlə vurğulayıb.
Keçən avqustda Vaşinqtonda keçirilən görüşdən sonra dünya bizim üçün dəyişdi. Və
əgər bu bizim üçün dəyişibsə, deməli, bütün region üçün də dəyişib. Bəzi kəsimlər
nə qədər çalışsalar da, Azərbaycanın qələbəsinin geosiyasi əhəmiyyətini kiçiltməyə,
bu cəhdlər boşa çıxır. Məhz Qarabağ münaqişəsi regionu alt-üst etdiyi kimi,
onun ədalətli həlli də bütün prosesləri düzgün məcraya qaytarıb.
Demək lazımdır ki, bu gün erməni tərəfi də ölkələrimiz arasında sülhün dönməz
edilməsinin vacibliyindən danışır. Nikol Paşinyan bu barədə yaxınlarda bəyanat
verib. Azərbaycan cəmiyyəti bunu alqışlayır, revanşist dairələr istisna
olmaqla, erməni cəmiyyəti də sülh şəraitində birgə yaşamağın faydalarını dərk
etməyə başlayır. Və bunu sadəcə dərk etmək yox, praktikada yaşamaq imkanı qazanır.
Azərbaycan Ermənistana yüklərin daşınması üçün tranzit marşrutlarını açandan bəri
həmin ölkə Gürcüstan və Rusiya arasındakı yeganə sərhəd keçidindən asılılığını
itirib. Keçən həftə taxıl yüklü daha bir qatar Ermənistana yola düşdü. Əvvəllər
bu yük avtomobil yolu ilə çatdırılırdı və qışda pis hava şəraiti səbəbindən sərhəddə
ilişib qalırdı. İndi isə? İndi bu marşrut saat kimi işləyir. Ya da Azərbaycan
yanacağının alınmasını götürün. Təchizatımız sayəsində Ermənistan Rusiyanın Ermənistan
bazarındakı monopoliyasından qurtulub. Diversifikasiya həmişə enerji təhlükəsizliyinə
əlavə zəmanətlər və qərar qəbulunda daha çox müstəqillik təmin edir.
Bütün bunlar qurulan sülh sayəsində mümkün olub. Azərbaycan Prezidenti haqlıdır
– sülhdən yaxşı heç nə yoxdur.
Bizim nəsil üçün uyğunlaşmaq bir az çətin olacaq, çünki hər şey gözümüzün
qabağında baş verdi. Biz iki müharibəyə, otuz illik işğala, etnik təmizləməyə,
çadır şəhərlərinə və Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzünün yaratdığı digər
çətinliklərə şahid olduq. Mənim nəslim üçün yaraları sağaltmaq – açıq desəm –
tez olmayacaq. Sülh quruculuğu işində ümidimizi gənc nəsilə bağlayırıq. Onlar
regionumuzda gələcək rifahın təməlini qoyacaqlar; nifrətsiz, yaxşı qonşuluq
münasibətləri quracaqlar. Çünki – Prezidentin sözlərini bir daha təkrarlamaq
üçün – sülhdən yaxşı heç nə yoxdur. Əgər sülh qurmaqda səmimi niyyət varsa,
uğur əldə olunacaq.
Təəssüf ki, proses istədiyimiz qədər hamar getmir, çünki ölkələrimiz arasında
normallaşmaya hələ də Ermənistanda qarşı çıxan qüvvələr var. Paşinyan özü də
etiraf edib ki, Ermənistanda sülh istəməyən qüvvələr mövcuddur. Biz onlara şans
verməməliyik. Çünki regionumuz sülhə layiqdir. Biz kifayət qədər döyüşmüşük,
kifayət qədər qan tökülüb. Baş verənləri dəyişdirmək, unudmaq olmaz. Azərbaycan
xalqının çəkdiyi əzab-əziyyətlər bizə dərs olub. Biz bunu öyrəndik və indi sülh
şəraitində inkişaf və regiona yeni baxış üçün vaxt gəlib çatıb.
İrana humanitar yardımın göndərilməsi Azərbaycan Prezidentinin humanitar
diplomatiyada ustalıq dərsidir. Heç bir şişirtmə olmadan. Bu, çox ağıllı, yaxşı
düşünülmüş və son dərəcə pragmatik addım idi.
İnsansevər diplomatiya tez-tez nəzərdən qaçırılır. Halbuki o, gərginliyi aradan
qaldırmaq və, deyərdim ki, dünya siyasətini humanistləşdirmək qabiliyyətinə
malik beynəlxalq münasibətlərin həyati tərkib hissəsidir. Təəssüf ki, əksər
dövlətlərin liderləri bu vasitədən çox nadir hallarda istifadə edirlər.
Humanitar siyasət ilə humanitar diplomatiyanın qarşılıqlı əlaqəsi çox yaxşı nəticələr
verir. Azərbaycan bütün dünyaya göstərdi ki, biz özümüzü müdafiə etməyə və dəyərlərimizi
qorumağa qadirik. Biz heç kəsə baş əymirik və milli maraqlar və milli təhlükəsizlik
məsələlərində heç vaxt güzəştə getmirik.
Mən Prezident İlham Əliyevin Bakı Qlobal
Forumunun açılışındakı nitqini sonrakı müzakirələrin bütün gedişi üçün həlledici
və qərarverici hesab edərdim. Həmişə olduğu kimi, azərbaycanlı lider müzakirələrin
tonunu müəyyən etdi, əsas məqamları vurğuladı və bir daha sübut etdi ki, onun
dünya səhnəsində ən ciddi siyasətçilərdən biri kimi qəbul edilməsi təsadüfi
deyil.
Həm biz, həm də Ermənistan vətəndaşları Prezident İlham Əliyevin Bakı Qlobal
Forumunun açılış mərasimində söylədiklərini ürəyə yaxın almalıyıq. O dedi ki, əslində
biz cəmi yeddi aydır sülh şəraitində yaşayırıq və bu sülh yalnız kağız üzərində
deyil, həm də yerində təmin olunub. Mən hər kəsə bu fikri dərindən düşünməyi məsləhət
görərdim. Cəmi yeddi ay! Ölkələrimiz 1991-ci ildə müstəqilliyini elan edib və o
vaxtdan bəri bir gün belə sülh olmayıb. Hətta 2020-ci il azadlıq müharibəsindən
və separatizmə son qoyan 2023-cü il antiterror əməliyyatından sonra da gərginlik
davam edib. Və yalnız Vaşinqton sazişlərindən sonra nəhayət sözün tam mənasında
sülhdən danışa bildik. Vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri arasında əlaqələr
başlayıb, kommunikasiya kanalları açılır və iqtisadi əməkdaşlıq istiqamətində
ilk addımlar atılıb. İndi bu prosesi geri dönməz etmək vacibdir. Prezidentimiz
bunu dəfələrlə vurğulayıb.
Keçən avqustda Vaşinqtonda keçirilən görüşdən sonra dünya bizim üçün dəyişdi. Və
əgər bu bizim üçün dəyişibsə, deməli, bütün region üçün də dəyişib. Bəzi kəsimlər
nə qədər çalışsalar da, Azərbaycanın qələbəsinin geosiyasi əhəmiyyətini kiçiltməyə,
bu cəhdlər boşa çıxır. Məhz Qarabağ münaqişəsi regionu alt-üst etdiyi kimi,
onun ədalətli həlli də bütün prosesləri düzgün məcraya qaytarıb.
Demək lazımdır ki, bu gün erməni tərəfi də ölkələrimiz arasında sülhün dönməz
edilməsinin vacibliyindən danışır. Nikol Paşinyan bu barədə yaxınlarda bəyanat
verib. Azərbaycan cəmiyyəti bunu alqışlayır, revanşist dairələr istisna
olmaqla, erməni cəmiyyəti də sülh şəraitində birgə yaşamağın faydalarını dərk
etməyə başlayır. Və bunu sadəcə dərk etmək yox, praktikada yaşamaq imkanı
qazanır. Azərbaycan Ermənistana yüklərin daşınması üçün tranzit marşrutlarını
açandan bəri həmin ölkə Gürcüstan və Rusiya arasındakı yeganə sərhəd keçidindən
asılı olmayıb. Keçən həftə taxıl yüklü daha bir qatar Ermənistana yola düşdü.
Əvvəllər bu yük avtomobil yolu ilə çatdırılırdı və qışda pis hava şəraiti səbəbindən
sərhəddə ilişib qalırdı. İndi isə? İndi bu marşrut saat kimi işləyir. Ya da Azərbaycan
yanacağının alınmasını götürün. Təchizatımız sayəsində Ermənistan Rusiyanın Ermənistan
bazarındakı monopoliyasından qurtulub. Diversifikasiya həmişə enerji təhlükəsizliyi
üçün əlavə zəmanətlər və qərar qəbulunda daha çox müstəqillik təmin edir.
Bütün bunlar qurulan sülh sayəsində mümkün olub. Azərbaycan Prezidenti haqlıdır
– sülhdən yaxşı heç nə yoxdur.
Bizim nəsil üçün uyğunlaşmaq bir az çətin olacaq, çünki hər şey gözümüzün
qabağında baş verdi. Biz iki müharibəyə, otuz illik işğala, etnik təmizləməyə,
çadır şəhərlərinə və Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzünün yaratdığı digər
çətinliklərə şahid olduq. Mənim nəslim üçün yaraları sağaltmaq – açıq desəm –
tez olmayacaq.
Sülh quruculuğu işində ümidimizi gənc nəsilə
bağlayırıq. Onlar regionumuzda gələcək rifahın təməlini qoyacaqlar; nifrətsiz,
yaxşı qonşuluq münasibətləri quracaqlar. Çünki – Prezidentin sözlərini bir daha
təkrarlamaq üçün – sülhdən yaxşı heç nə yoxdur. Əgər sülh qurmaqda səmimi niyyət
varsa, uğur əldə olunacaq.
Təəssüf ki, proses istədiyimiz qədər hamar getmir, çünki ölkələrimiz arasında
normallaşmaya hələ də Ermənistanda qarşı çıxan qüvvələr var. Paşinyan özü də
Ermənistanda sülh istəməyən qüvvələrin olduğunu etiraf edib. Biz onlara şans
verməməliyik. Çünki regionumuz sülhə layiqdir. Biz kifayət qədər döyüşmüşük,
kifayət qədər qan tökülüb. Baş verənləri dəyişdirmək, unudmaq olmaz. Azərbaycan
xalqının çəkdiyi əzab-əziyyətlər bizə dərs olub. Biz bunu öyrəndik və indi sülh
şəraitində inkişaf və regiona yeni baxış üçün vaxt gəlib çatıb.
İrana humanitar yardımın göndərilməsi Azərbaycan Prezidentinin humanitar
diplomatiyada ustalıq dərsidir. Heç bir şişirtmə olmadan. Bu, çox ağıllı, yaxşı
düşünülmüş və son dərəcə pragmatik addım idi.
Humanitar diplomatiya tez-tez nəzərdən
qaçırılır. Lakin o, gərginliyi aradan qaldırmaq və, deyərdim ki, dünya siyasətini
humanistləşdirmək qabiliyyətinə malik beynəlxalq münasibətlərin həyati vacib tərkib
hissəsidir. Təəssüf ki, əksər dövlətlərin liderləri bu vasitədən çox nadir
hallarda istifadə edirlər. Humanitar siyasət ilə humanitar diplomatiyanın
qarşılıqlı əlaqəsi əla nəticələr verir.
Azərbaycan bütün dünyaya sübut edib ki,
biz özümüzü müdafiə etməyə və dəyərlərimizi qorumağa qadirik. Heç kəsə boyun əymirik
və milli maraqlar və milli təhlükəsizlik məsələlərində heç vaxt güzəştə
getmirik. İndi "qırmızı xətlər"dən danışmaq geniş yayılıb. Bəli, Azərbaycanın
da öz "qırmızı xətləri" var və heç kəsə onları keçməyə imkan vermir.
Bir çox başqalarından fərqli olaraq, Azərbaycan təhlükəsizliyinə və
suverenliyinə xələl gətirməyə yönələn hər cür cəhdlərə qəti reaksiya verir.
Naxçıvanda baş verən hadisədən sonra hər kəs bunu öz gözləri ilə gördü. Və ölkəmiz
humanitar diplomatiya məsələlərində də qətiyyətlə hərəkət edə bilir.
Azərbaycanın humanitar yardımı
böyükmiqyaslı və ya nümayişkəranə deyildi; bu, sadəcə göstəriş üçün deyildi. Həcmcə
az idi, lakin Fövqəladə Hallar Nazirliyi mütəxəssisləri İrana göndərdi ki,
yerində vəziyyəti qiymətləndirsinlər, əhalinin dəqiq ehtiyaclarını müəyyənləşdirsinlər
və mövcud çətinlikləri aşkar etsinlər. Bilirəm ki, bəziləri Bakının bu addımını
mənfi qiymətləndirir, lakin başa düşülməlidir ki, yardım hakimiyyət orqanlarına
yox, İran xalqına, o cümlədən İran İslam Respublikasının əhalisinin demək olar
ki, yarısını təşkil edən azərbaycanlılara göndərilib.
Və xüsusilə vurğulamaq istədiyim odur ki,
biz bir daha ilk olduq. Prezident İlham Əliyev İranın Ali Dini Liderinin vəfatı
ilə bağlı başsağlığı diləmək üçün İran səfirliyinə ilk ziyarəti edən oldu. Azərbaycan
İrana humanitar yardım göndərən dünyada ilk ölkə oldu. Birinci! Rusiya da nümunəni
izləyərək humanitar yardım göndərdi. Dərmanlar Lənkərana uçuruldu və oradan yük
maşını ilə İrana daşındı.
Biz çeviklik və çevik reaksiya göstərdik.
Və bu, düzgün davranışdır. Ciddi münaqişələrin sənin ətrafında baş verdiyi bir
vəziyyətdə vəziyyəti idarə edə bilməliyəsən. Birbaşa qapımız altında müharibə
gedir; insanlar ölür, infrastruktur məhv edilir. Bakıda hər şey hesablanıb və
bütün risklər nəzərə alınıb. Azərbaycan tərəfi bütün inkişafları yaxından izləyir
və bir neçə addım irəli planlaşdırır.
Heç şübhəm yoxdur ki, İran Bakının bu
addımını yüksək qiymətləndirib. Əlbəttə, hər şey mümkündür. Bəlkə də İran tərəfində
Azərbaycanın humanitar yardımına qarşı çıxan qüvvələr ola bilər. Şükür Allaha,
indiyədək Azərbaycanın humanitar yardımı ilə bağlı heç bir narazılıq barədə məlumat
olmayıb.
Bəli, hər şey ola bilər. Bəziləri
humanitar yardım göstərməyin sadə bir proses olduğunu düşünə bilər. Əslində isə
vəziyyət belə deyil. Qarabağın erməni əhalisinə nəzərdə tutulmuş un daşıyan
Qızıl Halbamızın yük maşınının 29 gün gecikməsini xatırlayıram. Biz siyasətdən
uzaq, neytral humanitar təşkilatıq və ehtiyacı olan hər kəsə kömək edirik.
Neutralıq işimizin təməl daşıdır. Biz həmişə ölkə sakinlərinə, onların milliyyətindən
və dinindən asılı olmayaraq kömək etməyə çalışırıq. 2023-cü ilin avqustunda Cəmiyyətimiz
ən xoş niyyətlərlə Xankəndiyə un göndərdi, lakin separatçılar humanitar yükün təyinatına
çatmasının qarşısını almaq üçün əllərindən gələni etdilər.
Dünyada humanitar yardım daşıyan nəqliyyat
vasitələrinin atəşə tutulması, daşlarla atəşə tutulması və ya hücuma məruz
qalması barədə kifayət qədər sənədləşdirilmiş hallar var. Oxşar hadisələr Azərbaycan
Qızıl Aypaq Cəmiyyəti fəaliyyətində də baş verib. Bir dəfə Azərbaycanın bir
bölgəsində ağır sel zamanı Qızıl Ay işçilərinin ən çox zərər çəkmiş kəndə
humanitar yardım aparmasını xatırlayıram. Amma fəlakətdən təsirlənməmiş qonşu kənddən
insanlar gəlib maşınlara daş atmağa başladılar və yardımın onlara da
çatdırılmasını tələb etdilər.
Cəmiyyətimiz 106 yaşındadır. Martın 10-da
yubileyimizi qeyd etdik. Bu, bir ömür deməkdir və bu müddət ərzində hər şey baş
verə bilər. Lakin xoşagəlməz hadisələr işimizin bizə verdiyi böyük məmnuniyyətlə
müqayisədə okeanda bir damcıdır. Biz insanlara kömək edirik və onların gözlərində
gördüyümüz minnətdarlıq əvəzolunmazdır.
Azərbaycan Qızıl Aypaq Cəmiyyəti Beynəlxalq
Qızıl Xaç və Qızıl Aypaq Hərəkatının bir hissəsidir, bu hərəkat humanitar siyasətin
yeddi əsas prinsipinə əməl edir, insanlara kömək etməkdən başqa heç bir məqsəd
güdmür və belə köməyə ehtiyac olan yerə həmişə gedər. Fərqli simvollarımıza
baxmayaraq, biz hamımız eyni Hərəkatın üzvüyük.
Bu gün, Azərbaycanla Ermənistan arasında
sülh qurulduğu üçün, Qırmızı Xaç və Qırmızı Yarpaq Cəmiyyətləri Beynəlxalq
Federasiyasından təşəbbüsləri gözləyirik. İndiyədək heç bir təşəbbüs olmayıb,
baxmayaraq ki, əvvəlki illərdə, işğal dövründə, Federasiya Ermənistan Qırmızı
Xaçı ilə bizim Qırmızı Yarpaq arasında görüşlər təşkil etmişdi. Xatırlayıram
ki, Federasiyanın təşəbbüsü ilə belə bir görüş Gürcüstanda keçirilib. Erməni
Qızıl Xaçının nümayəndələri Azərbaycana gəlib, bizim nümayəndələrimiz isə Ermənistana
səfər ediblər. Əməkdaşlıq cəhdləri olub. Deyə bilmərəm ki, onlar uğurlu nəticə
verib, amma bu əlaqələrin mövcudluğu özü bir irəliləyiş idi.
Humanitar diplomatiya iki keçmiş rəqib
arasında baş verən müsbət inkişafların bir hissəsini təşkil etməlidir.